W polskim porządku prawnym występują 2 typy przesłanek upadłościowych: przesłanka majątkowa i przesłanka płynnościowa. Przesłanka majątkowa dotyczy sytuacji, gdy majątek przedsiębiorstwa jest zbyt mały, aby mogło ono uregulować swoje zobowiązania, a przesłanka płynnościowa dotyczy sytuacji utraty płynności. Pomimo tego, że ogólna koncepcja tych przesłanek nie zmieniła się od dwudziestolecia międzywojennego, to jednak szczegółowe zapisy i sposób zdefiniowania momentu ziszczenia się przesłanki upadłościowej już tak.
Wskazany okres można podzielić na trzy podokresy:
- do 30 września 2003 r. (kiedy obowiązywało Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r.);
- od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2015 r. (kiedy obowiązywała Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze);
- od 1 stycznia 2016 r. do chwili obecnej (kiedy obowiązuje Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe).
Niewypłacalność w ujęciu płynnościowym (płynnościową przesłankę upadłości) definiowano w tych podokresach kolejno w następujący sposób:
- do 30 września 2003 r.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe definiowało niewypłacalność w ujęciu płynnościowym w art. 1 par 1: Przedsiębiorca, który zaprzestał płacenia długów, będzie uznany za upadłego. W art. 2 doprecyzowano, że przejściowe zatory płatnicze nie są przesłanką złożenia wniosku o upadłość: Krótkotrwałe wstrzymanie płacenia długów wskutek przejściowych trudności nie jest podstawą ogłoszenia upadłości.
- Od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2015 r.
Ustawa Prawo Upadłościowe definiowała niewypłacalność w ujęciu płynnościowym w art. 11 pkt 1: Dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych.
- Od 1 stycznia 2016 r.
Ustawa Prawo Upadłościowe definiuje niewypłacalność w ujęciu płynnościowym w art. 11 pkt 1a: Domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Przepisy nie definiują jednak, czy opóźnienie powyżej trzech miesięcy ma dotyczyć określonego procentu zobowiązań lub minimalnej kwoty nominalnej, jednak użycie liczby mnogiej sugeruje, że opóźnienie powinno dotyczyć więcej niż jednego tytułu/kontrahenta.
Z kolei przesłankę majątkową definiowano kolejno w następujący sposób:
- Do 30 września 2003 r.
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. Prawo upadłościowe definiowało przesłankę majątkową w art. 1 par 2: Upadłość przedsiębiorcy będącego osobą prawną oraz znajdujących się w stanie likwidacji spółki jawnej, partnerskiej, komandytowej oraz komandytowo-akcyjnej będzie ogłoszona także wówczas, gdy ich majątek nie wystarcza na zaspokojenie długów.
- Od 1 października 2003 r. do 31 grudnia 2015 r.
O niewypłacalności w ujęciu majątkowym można mówić w sytuacji, gdy zgodnie z art. 11. pkt 2. Ustawy Prawo Upadłościowe: Dłużnika będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.
- Od 1 stycznia 2016 r.
O niewypłacalności w ujęciu majątkowym można mówić, gdy zgodnie z art. 11. pkt 2. Ustawy Prawo Upadłościowe: Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące. Art. 11 ust. 5 wskazuje dodatkowo: Domniemywa się, że zobowiązania pieniężne dłużnika przekraczają wartość jego majątku, jeżeli zgodnie z bilansem jego zobowiązania, z wyłączeniem rezerw na zobowiązania oraz zobowiązań wobec jednostek powiązanych, przekraczają wartość jego aktywów, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.
Sposób zdefiniowania obydwu przesłanek został wiec z biegiem czasu znacznie doprecyzowany, ale też mocno zliberalizowany. Wraz ze zmianą przesłanek upadłości zmianie uległ też maksymalny termin złożenia wniosku o upadłość: został on wydłużony z 15 dni do 30 dni, przy czym czas ten liczy się od momentu ziszczenia się przesłanki majątkowej lub przesłanki płynnościowej (pierwszej chronologicznie z tych przesłanek), a więc bieg terminu na złożenie wniosku o upadłość uruchamia wystąpienie dowolnej z dwóch przesłanek ustawowych upadłości.
Autor: dr Agnieszka Wójcik
Ekspert ds. controllingu i finansów
e-mail: a.wojcik[at]exorgroup.pl
tel: 504 724 416