Procedura stwierdzenia nadpłaty od lat należy do tych obszarów prawa podatkowego, które mają duże znaczenie praktyczne dla przedsiębiorców i osób fizycznych. W wielu przypadkach podatnik, który chce odzyskać nienależnie zapłacony podatek, musi nie tylko złożyć korektę deklaracji, ale również odrębny wniosek o stwierdzenie nadpłaty. Projektowane zmiany w Ordynacji podatkowej mają ograniczyć ten formalizm i uprościć postępowanie po stronie podatnika.
Czym jest nadpłata podatku?
Zgodnie z art. 72 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, za nadpłatę uważa się m.in. kwotę nadpłaconego lub nienależnie zapłaconego podatku. Nadpłata podatku może powstać przykładowo wtedy, gdy podatnik zapłacił podatek w zawyżonej wysokości, błędnie wykazał zobowiązanie w deklaracji albo po czasie okazało się, że miał prawo do ulgi, zwolnienia lub innego korzystnego rozliczenia.
Podstawowe zasady dotyczące nadpłaty podatku regulują przepisy Ordynacji podatkowej, w szczególności art. 72–80. Obecnie istotne znaczenie ma również art. 75 Ordynacji podatkowej, który określa przypadki, w których podatnik może wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nadpłaty.
Obecne zasady – korekta deklaracji i wniosek o stwierdzenie nadpłaty
Na gruncie obecnych przepisów podatnik, który kwestionuje zasadność pobrania podatku albo wysokość pobranego podatku, może złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty (art. 75 §1). Jeżeli obowiązek podatkowy był rozliczany w deklaracji, co do zasady wraz z takim wnioskiem należy złożyć skorygowaną deklarację (art. 75 § 3).
W praktyce oznacza to, że samo złożenie korekty deklaracji nie zawsze wystarcza. Podatnik często musi dodatkowo przygotować osobny wniosek, wskazać podstawę powstania nadpłaty oraz uzasadnić, dlaczego zapłacony podatek był nienależny albo zawyżony. Dopiero po analizie sprawy organ podatkowy może stwierdzić nadpłatę albo – jeżeli prawidłowość korekty nie budzi wątpliwości – zwrócić nadpłatę bez wydawania decyzji (art. 75 §4).
W praktyce bywa on postrzegany jako zbyt sformalizowany, szczególnie w sprawach prostych, w których przyczyna nadpłaty wynika bezpośrednio z korekty deklaracji.
Na czym ma polegać zmiana w Ordynacji podatkowej?
Zmiana zakłada uproszczenie procedury stwierdzenia nadpłaty. Jej istotą jest ograniczenie obowiązku składania odrębnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty w sytuacjach, w których podatnik składa korektę deklaracji wykazującą nadpłatę podatku.
W praktyce kierunek zmiany można sprowadzić do następującej zasady: jeżeli z korekty deklaracji wynika nadpłata podatku, to sama korekta ma pełnić funkcję wniosku o jej stwierdzenie, o ile z przepisów szczególnych albo okoliczności sprawy nie będzie wynikało coś innego.
Dla podatników oznaczałoby to mniej formalności i mniejsze ryzyko, że odzyskanie nadpłaty zostanie opóźnione wyłącznie z powodu braku dodatkowego pisma. Dla organów podatkowych zmiana może natomiast oznaczać bardziej zautomatyzowaną obsługę prostych korekt deklaracji.
Przebieg procesu legislacyjnego
Zmiana dotycząca stwierdzenia nadpłaty została ujęta w projekcie nowelizacji Ordynacji podatkowej przygotowanym w ramach działań deregulacyjnych i upraszczających obowiązki podatników.
Na etapie projektu wskazywano, że obecny obowiązek składania odrębnego wniosku o stwierdzenie nadpłaty jest nadmiernie formalny w tych sytuacjach, w których organ podatkowy otrzymuje już wszystkie podstawowe informacje z korekty deklaracji. Uzasadnienie projektu akcentowało potrzebę uproszczenia kontaktu podatnika z administracją skarbową oraz ograniczenia liczby dokumentów składanych w tej samej sprawie. W uzasadnieniu do projektu ustawy wskazano „Dodatkowo wniosek stanowiący podanie, a nie deklarację, nie może być podpisany przez osobę upoważnioną do składania deklaracji w imieniu podatnika (np. księgowego), lecz wymaga podpisania go osobiście albo przez ustanowionego pełnomocnika szczególnego lub ogólnego. Wzywanie podatnika do złożenia brakującego wniosku o stwierdzenie nadpłaty, w szczególności gdy złożona korekta nie budzi wątpliwości, jest problematyczne zarówno dla organu podatkowego, jak i dla podatnika. Czynności te nadmiernie wydłużają czas postępowania oraz tworzą dodatkowe koszty, często w sytuacjach gdy wysokość nadpłaty jest niższa niż koszty ponoszone przez podatnika i organ podatkowy.” Warto w tym miejscu zauważyć zmianę w art. 81 poprzez dodanie § 2a oraz § 2b, które dają możliwość podatnikowi przestawienia pisemnego uzasadnienia przyczyn korekty a w przypadku nadpłaty w wysokości większej niż 10.000,00 zł obowiązek takiego uzasadnienia.
Projekt: projekt ustawy zmieniającej Ordynację podatkową, obejmujący uproszczenie zasad stwierdzania nadpłaty podatku Druk nr 2287.
Data projektu: 25.02.2026.
Data wejścia w życie: 01.10.2026.
Publikacja: ustawa z dnia 29 maja 2026 r. o zmianie ustawy – Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 poz. 846)
Co zmiana oznacza dla podatników?
Projektowane uproszczenie może mieć kilka praktycznych konsekwencji.
Po pierwsze, podatnik nie będzie musiał każdorazowo przygotowywać odrębnego wniosku, jeżeli z korekty deklaracji będzie wynikała nadpłata podatku. Może to skrócić czas potrzebny na przygotowanie dokumentów i ograniczyć liczbę błędów formalnych.
Po drugie, zmiana nie oznacza automatycznego zwrotu każdej kwoty wykazanej w korekcie. Organ podatkowy nadal będzie mógł weryfikować zasadność nadpłaty, a w razie wątpliwości prowadzić postępowanie zgodnie z Ordynacją podatkową.
Nadpłata podatku nadal wymaga udokumentowania
Uproszczenie procedury nie zwalnia podatnika z obowiązku wykazania, że nadpłata rzeczywiście powstała. W zależności od rodzaju podatku i przyczyny korekty konieczne może być przygotowanie dodatkowych dokumentów, takich jak faktury, umowy, zestawienia księgowe, potwierdzenia zapłaty, kalkulacje podatkowe albo wyjaśnienia dotyczące przyczyny korekty. Dokumentacja taka będzie w pierwszej kolejności potrzebna podatnikowi do ustalenia faktycznej kwoty nadpłaty i podstawy do korygowania deklaracji, a w przypadku wezwania przez organ (lub obowiązkowemu wysłaniu uzasadnienia) będzie umożliwiała wykonanie tego obowiązku.
Warto pamiętać, że przepisy Ordynacji podatkowej regulują nie tylko samo stwierdzenie nadpłaty, ale również jej zaliczenie i zwrot. Zgodnie z art. 76 Ordynacji podatkowej nadpłata wraz z oprocentowaniem podlega w pierwszej kolejności zaliczeniu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, a dopiero w dalszej kolejności może zostać zwrócona podatnikowi.
Czy każda korekta deklaracji wystarczy do odzyskania nadpłaty?
Nie. Zmiana powinna być rozumiana jako uproszczenie procedury, a nie jako rezygnacja z kontroli zasadności zwrotu. Jeżeli organ podatkowy uzna, że korekta wymaga wyjaśnienia, może zwrócić się do podatnika o dodatkowe informacje albo wszcząć odpowiednie postępowanie.
W sprawach bardziej złożonych, np. dotyczących sporów interpretacyjnych, wyroków sądów administracyjnych, rozliczeń transgranicznych albo wieloletnich korekt podatkowych, nadal warto przygotować szersze uzasadnienie stanowiska podatnika. Nawet jeżeli odrębny wniosek nie będzie formalnie wymagany, dobre wyjaśnienie przyczyny nadpłaty może przyspieszyć sprawę i ograniczyć ryzyko sporu z organem.
Jak przygotować się do zmian?
Podatnicy i przedsiębiorcy powinni zweryfikować wewnętrzne procedury dotyczące korekt deklaracji i zwrotów podatku. Szczególne znaczenie ma ustalenie, kto odpowiada za przygotowanie korekty, kto weryfikuje jej przyczynę oraz czy dokumentacja księgowa potwierdza powstanie nadpłaty.
Warto również zadbać o archiwizację dokumentów, które mogą potwierdzać zasadność korekty. Samo uproszczenie formalne nie zastąpi bowiem rzetelnej dokumentacji podatkowej.
Podsumowanie
Uchwalona zmiana w Ordynacji podatkowej dotycząca stwierdzenia nadpłaty wpisuje się w szerszy kierunek upraszczania procedur podatkowych. Jeżeli korekta deklaracji wykazuje nadpłatę podatku, podatnik nie powinien być nadmiernie obciążany obowiązkiem składania dodatkowego pisma, które w praktyce powiela informacje wynikające z deklaracji.
Zmiana może być korzystna dla przedsiębiorców, biur rachunkowych i osób fizycznych, ponieważ ogranicza formalności i może przyspieszyć obsługę prostych spraw. Nie oznacza jednak, że nadpłata podatku będzie zwracana automatycznie w każdym przypadku. Organ podatkowy nadal będzie mógł badać zasadność korekty, dlatego każda sprawa powinna być odpowiednio udokumentowana.
Autor: Grzegorz Kusyk
Ekspert ds. rachunkowości podatkowej
e-mail: g.kusyk[at]exorgroup.pl
tel: 508 750 614
Obraz wyróżniający: opracowanie własne z wykorzystaniem narzędzia ChatGPT (OpenAI)